Əsas səhifə > Qan Yaddaşımız > Zəngilan rayonu tarixi və İşğalı

Zəngilan rayonu tarixi və İşğalı

Şərqlə qərbin qovuşduğu yerdə yerləşən bölgə, ticarətdə əsas əlaqələndirici məntəqələrdən olmuşdur. Bölgənin tarixinin qədimliyini, qalalar, müşahidə məntəqələri, arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş maddi – mədəniyyət abidələri və nümunələri, qədim sikkələr və məişət qabları sübut edir. Rayonun ərazisində 60-cı illərdə təsərrüfat işləri zamanı xeyli küp qəbirlər (küp qəbirlər Azərbaycanda e. ə. II əsrdən eramızın əvvəllərinə kimi mövcud olmuşdur) və e. ə. IV-II aid edilən və əksəriyyəti Makedoniyalı İsgəndərin adına zərb olunan onlarla sikkə ərazisinin lap qədim zamanlardan beynəlxalq ticarətdə mühüm rol oynadığından xəbər verir.

 

XIX əsrin əvvəllərində Rusiyanın Cənubi Qafqazı işğal etməsindən sonra yeni ərazi-inzibati bölgüsü aparılır. 1868-ci ildə Yelizavetpol quberniyası yaradılır. Onun tərkibində Şuşa, Yelizavetpol və Zəngəzur qəzaları yaradılır: Yeni bölgüyə əsasən Zəngilan rayonunun ərazisi Zəngəzur qəzasına daxil edilir.

 

1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qalib gəldikdən sonra burada Kürdüstan vilayəti təşkil edilir. Bu vilayətə 4 rayon Zəngilan, Qubadlı, Laçın və Kəlbəcər rayonları daxil edilir.

Bu dövrdə tərtib edilən xəritədə Zəngilanın ərazisindən yalnız Bartaz və Xanlıq kəndlərinin adı göstərilir.

 

1925-ci il sənədlərində Zəngilan, Cəbrayıl qəzası tərkibində göstərilir və bu xəritədə Zəngilanın Genlik, Aladdin, Dəlləkli kəndləri qeyd olunur.

 

Son iki yüz ildə vahid təbii sərhəddə malik olmayan Zəngilan 1930-cu ilin avqustunda müstəqil rayon kimi formalaşır və dəqiq müəyyən olunmuş bir ərazisi olur.

 

1967-ci ildə Zəngilan qəsəbəsinə şəhər statusu verilmişdir.

1993-cü il oktyabr ayının 29-da rayon erməni təcavüzkarları tərəfindən işğal olunmuşdur.

 

Zəngilan rayonu Azərbaycan Respublikasının qərb qurtaracağında, Araz cayından şimalda yerləşir. Rayonun ərazisi muxtəlif tarixi dovrlərdə ayrı-ayrı inzibati ərazi bolgulərinə məruz qalmışdır. Rusiyanın işğalı zamanı 1828-ci ilə qədər bolgənin ərazisinin Bəsitcaydan qərbə tərəf hissəsi Naxcıvan, şərqə tərəf hissəsi isə Qarabağ xanlığının tərkibinə daxil olur.

 

Rayon ərazisi Kicik Qafqaz dağlarının cənub tərəfində Arazboyu hissədə yerləşir. Ərazinin ozunəməxsus gozəllikləri, sıldırımlı qayaları, laləli duzləri, goz oxşayan meşələri və kolları vardır.

Rayonun ərazisi murəkkəb səth quruluşuna malikdir. Ərazi cay dərələri ilə parcalanaraq dərin dərələr əmələ gətirir.

 

Rayon ərazisində əsasən Mezozoy gili şistlər, Yura təbaşir yaşlı əhəng və qum daşları bir cox yerlərdə cokmə və vulkan mənşəli suxurlar yayılmışdır. Dağlıq ərazilərdə yayılmış Yura və Təbaşir dovru suxurları 150-200 min il əvvələ aiddir. Ərazidə Bazarcay silsiləsinin Barbar və Sələfir zirvələri (2270 metr yuksəklikdə) vardır ki, bu silsilə də Ağbənd, Vejnəli yaxınlığında Araz dərəsinə duşur. Burada zəngin qızıl yataqları (Vəjnəli) vardır. Şukurataz yuksəkliyindən başlanan başqa bir sıra Sobu-Top-Dəlləkli kəndləri istiqamətində Araza doğru enir.

 

Oxcu və Bərguşad cayları arasında olan Susən dağı silsiləsi, cənub-şərqə doğru enərək Ağoyuq duzunu əmələ gətirir. Bura təbaşir cokuntulu suxurlardan ibarətdir. Oxcu cayının hər iki sahilində Karst mağaraları vardır. Rayonun şimal-şərq hissəsində Qarabağ silsiləsi yerləşir. Bu silsilə getdikcə alcalaraq Geyən colunu əmələ gətirir.

 

Rayonun ərazisində dağlıq hissələrdə sıx meşələr yayılmışdır. 1800-2000 metr hundurlukdə olan enli yarpaqlı meşələr getdikcə enərək subalp və alp cəmənliklərinə kecir. Rayonun ərazisi mualicə əhəmiyyətli bitkilərlə və bulaqlarla zəngindir. Ərazidə zəngin tikinti daşı, gil, mərmər və s. materiallar vardır.

Rayonun təbii şəraiti, murəkkəb relyefi onun ozunə məxsus iqlimini yaratmışdır. Ərazidə Araz boyu yerlərdə qışı quraq kecən yarımsəhra və quru col iqlimi, bir qədər yuksək hissələrdə isə quraq kecən mulayim isti iqlim vardır və surətli dağ cayları olan Həkəri, Oxcu, Bəsit və Araz kecir və mənbəyi dağ silsilələrdən başlayan cayların mənsəbi Araz cayıdır.

Televiziya, radio, qəzet və digər kutləvi informasiya vasitələri haqda məlumat

Zəngilan rayonunun ilk və əsas informasiya vasitəsi olan rayon qəzeti 1932-ci ilin sonlarında «Qızıl Zəngilan» adı ilə nəşr olunmuşdur. O zaman Maşın Traktor Stansiyası Siyasi şobəsinin orqanı olan bu qəzet 1937-ci ildən «Stalinci» adlandırılmış, 1956-cı ildən 1961-ci ilədək «Zəngilan kommunisti» adı ilə nəşr edilmişdir.

 

60-cı illərdə olkədə yeni islahatlar kecirilməyə başlarkən Cəbrayıl Rayon İstehsalat İdarəsi uzrə yaradılan «Kolxozcu» qəzeti Zəngilan, Cəbrayıl və Qubadlı rayonlarını əhatə etmişdir. 1963-cu ilin may ayından Zəngilan Rayon İstehsalat İdarəsinin orqanı olmaqla «Kənd həyatı» qəzeti Qubadlı, Lacın və Zəngilan rayonlarına xidmət gostərmişdir.

 

1966-cı ildə istehsalat birlikləri ləğv edilmiş, «Kənd həyatı» qəzeti Zəngilan rayon partiya komitəsinin və XDS İcraiyyə Komitəsinin orqanı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

 

1922-ci ildə Zəngilan rayon qəzeti oz tarixində 5-ci dəfə ad dəyişikliyinə məruz qalmış və ilin ikinci yarısında «Zəngilan səsi» adı altında cıxmışdır. O vaxtlar bu qəzetin redaksiyasında 20 nəfərdən artıq yaradıcı və texniki işci calışmışdır.

Rayon İcra Hakimiyyətinin qayğısı və əməli koməkliyi ilə «Zəngilan səsi» kockunluk dovrundə də oz fəaliyyətini davam etdirir.

Tarixi və memarlıq abidələri haqda məlumat

Rayonun Məmmədbəyli kəndində olan turbə dovrumuzə qədər salamat gəlib catan abidələrdəndir. Gunbəzin yuxarı hissəsi azca dağılmışdır. Turbə piramida gunbəzlərlə ortulmuş səkkizguşəli prizmadan ibarətdir. Turbənin əsas qapısı şimal-qərb tərəfdədir. Onun uzu cox sadə işlənmişdir. Uz mustəvilərinin əsas hissələri batıqdır. Buna gorə də turbənin kuncləri bir qədər cıxıntılıdır. Turbənin qapısı yerdən 1,8 m. hundurlukdədir. Orada yeraltı sərdabədə movcuddur. Məmmədbəyli turbəsi Azərbaycanın burcvari turbələrinə bənzəyir. Abidənin karnizi diqqəti cəlb edir. O, qara rəngi daşdan işlənmişdir. Konstruktiv elementlərin mutənasibliyi gozəl memarlıq kompoziyası turbəyə monimental gozəllik verir.

 

Əsas tikinti materialı kimi daşdan istifadə edilmişdir. Kərpic tikintilərdə olduğu kimi bu turbənin divarı yukdaşıyıcı kutləyə və uzluyə bolunmur. Uzluk eyni zamanda divarın əsas hissəsini təşkil edir.

 

Ust kamera divarının qalınlığı 86 sm olub iki, cərgədən ibarətdir. O, daxili və xarici uzluk daşlardan horulmuşdur. Onların arası boş saxlanılmış, sonra məhlulla doldurulmuşdur. Bu cur tikintiyə Azərbaycanın başqa turbələrində də rast gəlinir. Turbənin ust gunbəzini tikərkən də bu texnikadan istifadə olunmuşdur.

 

Zəngilan rayonu Azərbaycan Respublikasının qərb qurtaracağında, Araz cayından şimalda yerləşir. Rayonun ərazisi muxtəlif tarixi dovrlərdə ayrı-ayrı inzibati ərazi bolgulərinə məruz qalmışdır. Rusiyanın işğalı zamanı 1828-ci ilə qədər bolgənin ərazisinin Bəsitcaydan qərbə tərəf hissəsi Naxcıvan, şərqə tərəf hissəsi isə Qarabağ xanlığının tərkibinə daxil olur.

 

Rayon ərazisi Kicik Qafqaz dağlarının cənub tərəfində Arazboyu hissədə yerləşir. Ərazinin ozunəməxsus gozəllikləri, sıldırımlı qayaları, laləli duzləri, goz oxşayan meşələri və kolları vardır.

 

Rayonun ərazisi murəkkəb səth quruluşuna malikdir. Ərazi cay dərələri ilə parcalanaraq dərin dərələr əmələ gətirir.

 

Rayon ərazisində əsasən Mezozoy gili şistlər, Yura təbaşir yaşlı əhəng və qum daşları bir cox yerlərdə cokmə və vulkan mənşəli suxurlar yayılmışdır. Dağlıq ərazilərdə yayılmış Yura və Təbaşir dovru suxurları 150-200 min il əvvələ aiddir. Ərazidə Bazarcay silsiləsinin Barbar və Sələfir zirvələri (2270 metr yuksəklikdə) vardır ki, bu silsilə də Ağbənd, Vejnəli yaxınlığında Araz dərəsinə duşur. Burada zəngin qızıl yataqları (Vəjnəli) vardır. Şukurataz yuksəkliyindən başlanan başqa bir sıra Sobu-Top-Dəlləkli kəndləri istiqamətində Araza doğru enir.

 

Oxcu və Bərguşad cayları arasında olan Susən dağı silsiləsi, cənub-şərqə doğru enərək Ağoyuq duzunu əmələ gətirir. Bura təbaşir cokuntulu suxurlardan ibarətdir. Oxcu cayının hər iki sahilində Karst mağaraları vardır. Rayonun şimal-şərq hissəsində Qarabağ silsiləsi yerləşir. Bu silsilə getdikcə alcalaraq Geyən colunu əmələ gətirir.

 

Rayonun ərazisində dağlıq hissələrdə sıx meşələr yayılmışdır. 1800-2000 metr hundurlukdə olan enli yarpaqlı meşələr getdikcə enərək subalp və alp cəmənliklərinə kecir. Rayonun ərazisi mualicə əhəmiyyətli bitkilərlə və bulaqlarla zəngindir. Ərazidə zəngin tikinti daşı, gil, mərmər və s. materiallar vardır.

Rayonun təbii şəraiti, murəkkəb relyefi onun ozunə məxsus iqlimini yaratmışdır. Ərazidə Araz boyu yerlərdə qışı quraq kecən yarımsəhra və quru col iqlimi, bir qədər yuksək hissələrdə isə quraq kecən mulayim isti iqlim vardır və surətli dağ cayları olan Həkəri, Oxcu, Bəsit və Araz kecir və mənbəyi dağ silsilələrdən başlayan cayların mənsəbi Araz cayıdır.

Televiziya, radio, qəzet və digər kutləvi informasiya vasitələri haqda məlumat

Zəngilan rayonunun ilk və əsas informasiya vasitəsi olan rayon qəzeti 1932-ci ilin sonlarında «Qızıl Zəngilan» adı ilə nəşr olunmuşdur. O zaman Maşın Traktor Stansiyası Siyasi şobəsinin orqanı olan bu qəzet 1937-ci ildən «Stalinci» adlandırılmış, 1956-cı ildən 1961-ci ilədək «Zəngilan kommunisti» adı ilə nəşr edilmişdir.

 

60-cı illərdə olkədə yeni islahatlar kecirilməyə başlarkən Cəbrayıl Rayon İstehsalat İdarəsi uzrə yaradılan «Kolxozcu» qəzeti Zəngilan, Cəbrayıl və Qubadlı rayonlarını əhatə etmişdir. 1963-cu ilin may ayından Zəngilan Rayon İstehsalat İdarəsinin orqanı olmaqla «Kənd həyatı» qəzeti Qubadlı, Lacın və Zəngilan rayonlarına xidmət gostərmişdir.

 

1966-cı ildə istehsalat birlikləri ləğv edilmiş, «Kənd həyatı» qəzeti Zəngilan rayon partiya komitəsinin və XDS İcraiyyə Komitəsinin orqanı kimi fəaliyyətini davam etdirmişdir.

1922-ci ildə Zəngilan rayon qəzeti oz tarixində 5-ci dəfə ad dəyişikliyinə məruz qalmış və ilin ikinci yarısında «Zəngilan səsi» adı altında cıxmışdır. O vaxtlar bu qəzetin redaksiyasında 20 nəfərdən artıq yaradıcı və texniki işci calışmışdır.

 

Rayon İcra Hakimiyyətinin qayğısı və əməli koməkliyi ilə «Zəngilan səsi» kockunluk dovrundə də oz fəaliyyətini davam etdirir.

Tarixi və memarlıq abidələri haqda məlumat

Rayonun Məmmədbəyli kəndində olan turbə dovrumuzə qədər salamat gəlib catan abidələrdəndir. Gunbəzin yuxarı hissəsi azca dağılmışdır. Turbə piramida gunbəzlərlə ortulmuş səkkizguşəli prizmadan ibarətdir. Turbənin əsas qapısı şimal-qərb tərəfdədir. Onun uzu cox sadə işlənmişdir. Uz mustəvilərinin əsas hissələri batıqdır. Buna gorə də turbənin kuncləri bir qədər cıxıntılıdır. Turbənin qapısı yerdən 1,8 m. hundurlukdədir. Orada yeraltı sərdabədə movcuddur. Məmmədbəyli turbəsi Azərbaycanın burcvari turbələrinə bənzəyir. Abidənin karnizi diqqəti cəlb edir. O, qara rəngi daşdan işlənmişdir. Konstruktiv elementlərin mutənasibliyi gozəl memarlıq kompoziyası turbəyə monimental gozəllik verir.

 

Əsas tikinti materialı kimi daşdan istifadə edilmişdir. Kərpic tikintilərdə olduğu kimi bu turbənin divarı yukdaşıyıcı kutləyə və uzluyə bolunmur. Uzluk eyni zamanda divarın əsas hissəsini təşkil edir.

 

Ust kamera divarının qalınlığı 86 sm olub iki, cərgədən ibarətdir. O, daxili və xarici uzluk daşlardan horulmuşdur. Onların arası boş saxlanılmış, sonra məhlulla doldurulmuşdur. Bu cur tikintiyə Azərbaycanın başqa turbələrində də rast gəlinir. Turbənin ust gunbəzini tikərkən də bu texnikadan istifadə olunmuşdur.

 

Burada da gunbəz iki qatdır. Daxili gunbəz sferik, xarici gunbəz isə piramida formadadır. Onların da arası məhlulla doldurulub.

1975-ci ildə ilk dəfə yeraltı sahə təmizlənmiş və turbənin sərdabəsi uzə cıxarılmışdır. Sərdabə 2,95 x 3,30 m. olculu duzbucaqşəkilli plana malikdir. O, 190 sm hundurlukdə catmatağa ortulmuşdur. Sərdabəyə giriş qərb tərəfdəndir. Qapının eni 76 sm, hundurluyu isə 88 sm-dir.

İslam qaydalarına gorə turbəyə və sərdabəyə girişin hundurluyu 120 sm-dən artıq ola bilməz. Cunki, bura girən bir qədər əyilməli, mərhuma ehtiramını bildirməlidir. Sərdabənin doşəməsi yaxşı cilalanmış daşlarla horulmuşdur. Orta əsrlərdə belə turbələr adətən feodal əyanların, maddi durumu yaxşı olan və eyni zamanda tanınmış şəxslərin qərbi ustundə ucaldılırdı. Bu turbənin girişi ustundə olan və nəsx xətti ilə yazılmış bir kitabə vardır. Bu kitabədə deyilir ki, bu turbə 704-cu ildə Ramazan ayında (1305) Məhəmməd əl-xacənin qəbri ustundə tikilmişdir.

Cox təəssuf ki, belə gozəl bir memarlıq abidəsi duşmən tapdağında qalıb.

 

Şərifan sərdabəsi XII əsr

1974-cu ildə Azərbaycan EA Tarix İnstitutunun Arxeologiya şobəsi burada tədqiqat aparmışdır.

«Şəhri Şərifan» və ya Şəhri Xəlifan adı ilə tanınan bir orta əsr şəhərinin xarabalıqları aşkar olunmuşdur.

Məlum olmuşdur ki, bu şəhər cənubu Qafqazdan kecən baş ticarət yolunun uzərində yerləşir.

İlk qazıntılar burada ilk mədəni təbəqənin olduğunu aşkar etdi. Bu burada IX əsrdən insan yaşadığını soyləməyə əsas verir. Şəhərin də elə bu dovrdə yəni IX əsrdə formalaşdığı, əsası qoyulduğu gorunur. Şəhər XIV-XV əsrlərə kimi movcud olmuşdur. Qazıntılar və tapılmış arxeoloji materiallar şəhərdə duluşculuq və metalişləmə sənətinin inkişaf etdiyini gostərir. Şəhərin iqtisadiyyatında cəltikcilik xususi yer tuturdu. Bunun şəhərdə tapılan duyu anbarı subut edir.

Diqqəti cəlb edən cəhətdən biri də şəhərin memarlıq abidələridir. 3 metr dərinlikdə aşkar edilmiş hamam kompleksi cox maraq doğurur. Əsasən bişmiş kərpicdən Naxcıvan-Təbriz memarlığı uslubunda inşa edilən bu kompleksin su qızdırılan otağı, parxanası və yuyunmaq yeri və hovuzları salamat qalmışdır.

Azərbaycan orta əsr memarlığında ən qiymətli abidə olan bu kompleks XII-XIII əsrə aid edilir.

Zəngilan rayonunda, Həkəri cayının sağ sahilində olan Şərifan kəndində olan turbənin ancaq sərdabə hissəsi bizə gəlib catmışdır. Turbənin ust hissəsi dağılmışdır. Onun yeraltı hissəsi plana gorə cıxıntılara malik kvadrat şəklindədir. Onun olculəri 5,4 x 5,4 m-dir. Onun 3 qolu catmatağla, dorduncu tərəfi isə mustəvi tavanla ortulmuşdur. Sərdabənin cənub divarında dordbucaqlı formada taxcaya oxşar, cox da dərin olmayan mehrab vardır. Onun yan tərəfləri nazik tili sutunlarla bəzədilmişdir.

Tağın arxivoltu prizmatik cıxıntılı formadadır. Onun ustu ucbucaq şəkilli xoncalarla bəzədilmişdir. Divarlar yaxşı cilalanmış daş piltələrdən horulmuşdur. Onun şərq qolu catmatağla ortulmuşdur. Həmin qolun qurtaracağında ustu kəsilmiş tağşəkilli qapı yeri vardır. O, mustəvi tağtavanla ortulu dəhlizə acılır. Tikintinin mərkəzi hissəsi gunbəzlə ortulmuşdur. Divarlar və tağlar yaxşı cilalanmış Daş piltələrdən horulmuşdur. Abidənin yerustu qalıqları onun burcvari turbələrə oxşarlığını subut edir.

Hacallı dairəvi burcu XIV əsr

Hacallı kəndindəki dairəvi burc – bu tarixi memarlıq abidəsi də qorunurdu. Cox təəssuflər olsun ki, onun haqqında bizim əlimizdə nə şəkil, nə də məlumat vardır. Bu abidə Məmmədbəyli və Şərifan turbələrindən fərqli olaraq səkkizguşəli deyil, dairəvi formada olmuşdur. Bu burcun dəqiq tikilmə tarixi bəlli deyil. Onun da səbəbi mutəxəssis rəyinin və arxeoloji tədqiqatların aparılmasının nəticəsidir. Burada orta əsrlərə aid kəhriz, karvansara qalığı və məscid də movcud olmuşdur.

Yenikənd sərdabəsi

Həkərinin sağ sahilində olan Yenikənd kəndində də XIV əsrə aid sərdabə movcud idi. Onun da ust hissəsi ucmuş ancaq alt hissəsi dovrumuzə gəlib catmışdır. Bu abidə də vaxtında tədqiq olunmadığından onun haqqında ətraflı məlumat vermək imkanımız yoxdur.

Zəngilan şəhərində məscid

Rayon mərkəzində olan bu məscid XVII « XVIII əsrlərə aid edilir. Məscidin Səfəvilər dovrundə tikilməsi guman edilir. Onun olculəri 12 x 20 m. idi. İcərisində mehrab və taxca var idi. Tikintidə əsasən yerli əhəng daşından istifadə olunmuşdur. Divarlar uzlənməmişdir. Məscidin qapısı guncıxana acılırdı. Qapı tağformalı olmuşdur. Onun ust tərəfində kitabəsi var idi.

Rayonda bundan başqa məscidlər də var.

Rayonun Bartaz, Sobu, Baharlı, Qıraq Muşlan, Malatkeşin-Şəfibəyli kəndlərində, Mincivan qəsəbəsində də məscidlər var idi. Təəssuflər olsun ki, bu muqəddəs yerlərdən anbar kimi istifadə olunurdu. Onların hec biri oz funksiyasını yerinə yetirmirdi.

Rayon ərazisində tapılmış qoc heykəlləri və at fiqurları da uzaq kecmişimizdən xəbər verirdi.

Bartaz qız qalası

Rayonun Bartaz kəndi ilə Vejnəli kəndi arasında hundur bir dağın ustundə xalq arasında Qız qalası adlanan bir qala da var idi. Qala əsasən muşahidə məntəqəsi rolunu oynamışdır. Cunki, yoldan xeyli aralı və yuksəklikdə olan və bir o qədər də boyuk olmayan belə bir qala nə sığınacaq, nə də mudafiə istehkamı rolunu oynamayıb.

Orta əsr mudafiə qalaları və sığınacaqlar hundur və geniş bir ərazidə inşa edilir və onun ətrafı ya təbii şəraitlə qorunurdu, ya da ki, qalanın ətrafına hundur divar cəkilir və muəyyən məsafələrdən bir burclər inşa edilirdi. Burada biz onlara təsaduf etmirik. Bunlara əsasən deyə bilərik ki, Bartaz qız qalası muşahidə məntəqəsi rolu oynamışdır.

Rayonun Yeməzli və Bartaz kəndlərində qədim alban kilsələri var idi.

Muzeylər

Tarix diyarşunaslıq muzeyi:

Muzey rayon mərkəzində idi. Onun yuzlərlə eksponatı var idi. Onlar xalqımızın uzaq kecmişindən bu gunumuzə qədər olan həyat tərzini, məişət və mədəniyyətini əks etdirdi.

Daş heykəllər muzeyi:

Ağ oyuq deyilən yerdədir. Burada muxtəlif dovrlərə aid daş abidələri vardır.

Koroğlu daşı

Xalq qəhrəmanı Koroğlunun adı ilə hallandırılan bir daş əslində ondan xeyli əvvəllər movcud olmuşdur. Bu daş ağ rəngdədir və onun nisbətən baş tərəfinə bir oyuq var. Həmin daşın yerləşdiyi yerə Ağ oyuq deyirlər. Bu ərazinin belə adlanması bu daşla əlaqədardır. Ağ (daş) oyuq (yenə daşda) sozləri hər şeyin adını gostərir.

Daşın uzərindəki oyuqda qədim turklər, atəşpərəstlər od qalayardı. Bu oyuqda da cox guman ki, şam yanardı, muxtəlif ayinləri icra edərdilər.

Daşın uzərində qəribə yazılar da vardır. Bunlar qədim turk yazılarına bənzəyirdi. Cox guman ki, bunlar Orxan-Yenisey yazılarıdır. Bu əraziyə bəzən «Yazı duzu» də deyirlər. Bu ad da həmin daşla, onda olan yazılarla əlaqədar yaranmışdır. Həmin ərazi rayon mərkəzindən Bakıya gedən yolun ustundə, hundur bir yerdədir. Son zamanlar burada daş abidədən ibarət bir muzey yaradılmışdı.

Daşın olculəri təxminən 90 sm x 40 sm x 20 sm-dir. O yonulmuş haldadır. Necə əsrdir gunun və yağışın altında qalmasına baxmayaraq oz keyfiyyətini itirməmişdir.

Ermənistanın işğalı nəticəsində dağıdılmış mədəni abidələr haqda məlumat

Rayon 29 oktyabr 1993-cu il tarixdə erməni silahlı birləşmələri tərəfindən işğal olunmuşdur.

İşğal nəticəsində təqribi hesablamalara gorə rayona 1 milyard 390 milyon ABŞ dolları məbləğində zərər dəymişdir.

Həmcinin qiymətləri milyonlarla dollar məbləğində olculən abidələr dağıdılmışdır. Bu abidələr aşağıdakılardır:

1. Məmmədbəyli turbəsi XIII əsr

2. Şərifan sərdabəsi XII əsr

3. Hacallı dairəvi burcu XIV əsr

4. Yenikənd kənd sərdabəsi XIV əsr

5. Bartaz Qız Qalası XIII əsr

6. Tarix-Diyarşunaslıq muzeyi

7. Daş heykəllər muzeyi

8. Koroğlu daşı

9. Xalqlar dostluğu muzeyi

10. Rayonun 14 kəndindəki məscidlər

11. Rayonun Şatarız və Qarababa kəndlərindəki Alban kilsələri

12. Xanazur abidə piri və sairə

1. Şərifan kəndində arxeoloji qazıntı nəticəsində XI əsrə aid olan qədim hamam kompleksi.

2. Məmmədbəyli, Babaylı, Ağalı, Yenikənd və Malatkeşin kəndlərinin ərazisində yerləşən, XIV-XV əsrlərə aid olan turbələr.

3. Zəngilan kənd, Malatkeşin və Qıraq Muşlan kəndlərində yerləşən, XVII-XVIII əsrə aid olan məscidlər.

4. Bartaz kəndində və Kecikli kəndində yerləşən VI-VII əsrə aid olan «Şukrataz» və «Əsgulum» qalaları.

5. XIII-XIV əsrə aid olan Bartaz kəndinin ərazisində yerləşən «Xanazur», Malatkeşin kəndinin ərazisində yerləşən «Dağdağan» və Gəyəli kəndinin ərazisində yerləşən pirlər.

6. VII-VIII əsrlərə aid olan rayonun «Yazıduzu» ərazisində yerləşən, at dırnaqlarının dərin izi duşmuş, diametri 1 m 85 sm olan «Koroğlu daşı» deyilən Daş.

7. Zəngilan şəhər ərazisində XVIII əsrə aid 1 məscid, Tağlı qalası, Pircivan dəvə piri, Səgulumqalası movcud olmuş, rayonun minillik tarixini əks etdirən zəngin arxeoloji tapıntılarla təchiz olunmuş Dovlət Muzeyi.

8. Gilətağ ərazisində XVI-XVII əsrə aid olan Sarı ağlıqla bağlı olan Gunəş abidə piri olmuş.

9. Rəzdərə ərazisində VII əsrə aid Alban turbə kompleksi, IX əsrə aid Rəzdərə kənd Məscidi, XII əsrə aid Top kəndində Top korpusu.

10. Vejnəli ərazisində IX-XI əsrə aid Surtun piri, Yol piri, Qız qalası movcud olmuş, Boyuk ehtiyatda qızıl yatağı movcuddur

 

  1. Hələlik heç bir şərh yoxdur
  1. No trackbacks yet.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma

%d bloqqer bunu bəyənir: